TOP 10

"Mehmanın mehmanları": Dünənin Olimpiya çempionu, bu günün iş adamı, "Sabah"ın sabahına məsul

TRİBUNA(L)
Müəllif: Mehman Cahandar
Sport24.az bu gün yola saldığımız aprel ayında yeni rubrikasına start verdi. Bəndənizin müəllifi olduğu "Mehmanın mehmanları"yla artıq qonağınız oluram. Ayda iki dəfə nəzərdə tutulan bu rubrikanın ilk qonağını milli komandamızın sabiq baş məşqçisi, AFFA Məşqçilər Komitəsinin sədri Vaqif Sadıqovu seçməyimiz əbəs yerə deyildi. Axı, təcrübəli mütəxəssisin apreldə 60 illik yubileyi oldu.


Budəfəki qonağım isə 60 illiyininin astanasındadı. Onun bu yubileyi növbəti ilin fevralın 24-də olacaq. İkinci qəhrəmanımız da Sadıqov kimi milli komandamızın baş məşqçisi olub, onunla SSRİ dövründə "Neftçi"də birgə çıxış edib. Bəli, bu, Olimpiya çempionumuz İqor Ponomaryovdu.


Azərbaycanda yetərincə sayda Olimpiya çempionları var. Sadəcə, Ponomaryov tam fərqlidi. Onun futbol həyatına nəzər salsaq, Ponomaryovu fərqləndirən bir sıra məqamları görə bilərik. Məsələ ondadır ki, səbəbkar futbolda yeganə Olimpiya çempionumuzdu. Belə gedişlə keçmiş yarımmüdafiəçi hələ uzun müddət bu adı daşıyan yeganə azərbaycanlı olacaq. Hər halda, gənclər yığmamızın nəinki Olimpiya çempionu olması real deyil, heç Olimpiadaya düşməsi ən azı yaxın gələcək üçün inandırıcı görünmür. İqor Anatolyeviç 1988-ci ildə Seul Olimpiadasında tarix yazanlardan biri olub. Düzdür, final mərhələsində Anatoli Bışovetsin baş məşqçisi olduğu yığmada yer alan mərkəz yarımmüdafiəçisi yalnız qrupda ilk oyunda – Cənubi Koreya yığmasıyla qolsuz bərabərliklə nəticələnən matçda çıxış edib. Həmin vaxt alınan zədə “Neftçi”nin məşhur "9 nömrəsi" üçün turnirin erkən başa çatması demək olsa da, o, tarix yazan 18 nəfərlik heyətdə yer alıb. 


Lakin Ponomaryovun beynəlxalq miqyasda uğuru bununla bitmir. O, hələ gənc yaşlarında - 18-19 yaşı olarkən iki il dalbadal SSRİ yığmasının heyətində fərqlənib. Bu, 1978-ci ildə U-18-lər arasında Avropa çempionluğu, 1 il sonra isə U-19-lar arasında dünya çempionatının gümüş medalı olub. İqor Anatolyeviç dahi futbolçu Dieqo Maradonaya qarşı oynamış tək-tük azərbaycanlı futbolçulardan biridi ki, bu, 1979-cu ildəki finalda olub. Yeri gəlmişkən, Ponomaryov Argentinaya 1:3 hesabıyla uduzduqları həlledici matçda hesabı açıb, Maradona son nöqtəni qoyub. Həmyerlimizin SSRİ-nin əsas yığmasında yeganə matçı isə 80-ci illərdə yoldaşlıq görüşünə təsadüf edib. 

 
İqor Anatolyeviç həmin vaxt da “Neftçi”nin üzvü olsa, futbolçu kimi məhz bu komandada tanınsa da, karyerasında başqa klublar olub. Ancaq bunlar ölkə kənarında idi. Yəni, İqor Anatolyeviç Vətəndə yalnız “Neftçi”yə sadiq qalıb. O, 1982-ci ildə hərbi xidmətlə əlaqədar Moskva MOİK-ində forma geyinib. 1989-cu ildə isə İsveçin “Norçepinq” klubunda yarım mövsüm keçirdikdən sonra zədə üzündən karyerasını 29 yaşında bitirməli olub. Səbəbkar futbolçu karyerasında ilk və yeganə çempionluğu məhz Skandinaviya ölkəsində qazanıb. Bununla da İqor Anatolyeviç SSRİ-dən kənarda oynayan və ən əsası, çempion olan ilk və yeganə təmsilçimiz olub. Özü də Ponomaryovun komandası "Malmö” ilə finalda qələbəni məhz oyunsonrası penaltilərlə qazanıb. Yeri gəlmişkən, bundan sonra çempionluq qazana bilməyən "Norçepinq” yalnız 2015-ci ildə həsrətə son qoya bilib. Ponomaryov isə həmin vaxtdan bu yana yaşadığı İsveçdə aşağı liqada da olsa, məşqçi karyerası yaşayıb.


Ponomaryovdan söhbət düşəndə, sözsüz ki, ilk növbədə penaltilər yada düşür. Axı o, 11 metrlik cərimə zərbələrinin mahir ifaçısı olub. Təsadüfi deyil ki, yarımmüdafiəçimiz ardıcıl 24 penaltini dəqiq yerinə yetirməklə, SSRİ çempionatlarının rekordçusu kimi adını tarixə yazdırıb. Ponomaryov təkcə "Neftçi”də yox, SSRİ-də penaltiləri ən yaxşı yerinə yetirən futbolçu kimi damğasını vurub. O, 11 metrlik cərimə nöqtəsinə yaxınlaşanda, qapıçılar artıq qol olması ilə barışırdılar. Ümumilikdə isə o, 34 penaltidən 31-də qol vurub. Ponomaryov bu zərbələri dəqiq vurmasına görə bir çox futbolçular üçün yaxşı nümunədi. Zərbələri çox soyuqqanlıqla yerinə yetirən, əsəbləri möhkəm olan İqor Anatolyeviç penaltilərin mahir ifaçısı kimi bütün SSRİ-də məşhurlaşıb, ardıcıl dəqiq vuruşlarına görə keçmiş ittifaqda rekordçu olub. Onun fikrincə, penaltilərdə uğurunun sirri məhz soyuqqanlığı və əsəblərinin möhkəm olması idi. İqor Anatolyeviçi şəxsi tanıyan insan kimi bu xüsusiyyətlərini müşahidə etdiyimi deyə bilərəm. Bu, məşqçilik dövründə də özünü göstərib.

 
Ponomaryov təkcə penaltilərdə yox, pleymeyker kimi də yaxşı nümunə olub. Yəni 80-ci illərdə “Neftçi”də əsas oyun qurucusu məhz o idi və bütün hücumlar onun üzərində qurulurdu. İqor Anatolyeviç meydanda gözəl ötürmələri ilə yadda qalırdı. İqor Ponomaryov-Maşallah Əhmədov-İsgəndər Cavadov üçlüyü həmin vaxt təkcə Azərbaycanda yox, bütün SSRİ-də səs çıxarmışdı. SSRİ çempionatında ən gözəl qollardan birinin müəllifi olan Cavadov Odessa "Çernomorets"inə Bakıda “qayçıvari zərbə”ylə qol vurarkən künc zərbəsindən ötürməni verən məhz Ponomaryov idi.


Tale elə gətirdi ki, İqor Anatolyeviç yaşıl meydanda çıxışını tez başa vursa da, məşqçiliyə dərhal yox, gec start verib. Yəni 90-cı illərdə çalışmayan Ponomaryov məşqçiliyə yalnız 2000-ci ildə başlayıb. Ancaq həmin vaxt milli komandamızda ilyarılmlıq fəaliyyəti uğurlu alınıb. Təsadüfi deyil ki, əsas yığmamız həmin seçmə mərhələdə - DÇ-2002-də 5 xal toplayıb və bu, uzun illər rekord olub. Yalnız 6 il sonra Şahin Diniyev Avro-2008-də topladığı 5 xalla bu rekordu təkrarlayıb. Maraqlıdır ki, Diniyev ilk rekordun qeydə alındığı seçmə mərhələdə Ponomaryovun millidə köməkçisi idi. Almaniyalı Berti Foqts isə bu 2 mütəxəssimizin rekorduna əvvəl (DÇ-2010) şərik çıxıb, ardından 7 (AVRO-2012) və 9 xalla (DÇ-2014) yeni rekordçu olub. Millimizin xorvatiyalı sabiq baş məşqçisi Robert Prosineçki son seçmə mərhələdə (DÇ-2018) 10 xal toplayaraq yeni rekordçu olub.  

 
İqor Anatolyeviç vətəndaşlığını daşıdığı İsveçdə və çox tanındığı Rusiyada baş məşqçi kmi çalışsa da, bu, aşağı liqada olub. Bu, 2006-07-ci illərdə I Divizionda çıxış edən Pyatiqorskun "Maşuk-KMB" klubunda qısamüddətli fəaliyyət olub. Azərbaycanda isə bu fəaliyyət güclülər dəstəsində idi. Sadəcə, mütəxəssisə “Qarabağ” və "Xəzər Lənkəran”ın hərəsində 1 ilə yaxın fəaliyyəti dövründə mükafat qazanmaq qisməta olmayıb. Göründüyü kimi, Ponomaryovun məşqçilik karyerası futbolçu həyatı kimi uğurlu alınmayıb. 2004/2005 mövsümündə rəhbərlik etdiyi "Qarabağ”la son turlaradək 1-ci yerdə gedərək çempionluğa ən real namizəd olsa da, sonda mükafatçılar sırasına da düşə bilməyib. "Xəzər Lənkəran”ın isə 2008/09 mövsümünün ikinci yarısında baş məşqçisi olsa da, onunla da medal qazana bilməyib.


İqor Anatolyeviç həm də futbolçu atası olub. Ancaq onun oğlu, babasının adını daşıyan Anatoli uğurlu karyeraya malik ola bilməyib. Ata və oğul Ponomaryovları eyni ampluada çıxış etmələri - oyun qurucusu olmaları və karyeralarını 29 yaşında bitirmələri birləşdirir. Vaxtilə “Qarabağ”da ata Ponomaryovun rəhbərliyi altında oynayan Tolya milli komandamızda çıxışı ilə diqqət çəksə də, klub karyerası istənilən kimi alınmayıb. Anatoli futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra uzun müddət ölkəmizi FİFA agenti kimi təmsil edib. Ponomaryovlar son vaxtlar isə ailə biznesi ilə məşğuldurlar. Bu da İspaniyayla bağlıdı. Artıq İsveçdə yox, İspaniyada yaşayan Anatoli Malaqa tərəfdə - Marbelyedə məskunlaşıb və biznes işləriylə məşğuldu.


Ata Ponomaryov hazırda futbol sahəsinə  oyunçu və məşqçilikdən sonra klub funksioneri kimi bağlıdı. Belə ki, 59 yaşlı mütəxəssis Premyer Liqamızın debütantı "Sabah"ın Müşahidə Şurasının üzvü kimi təmsil olunur. Ötən həftə Bakıya səfəri zamanı bu qurumun iclasıyla bağlı olaraq orada iştirak edib ki, toplantında komandanın yüksək liqada ilk mövsümünə qiymət verilib. 


İqor Anatolyeviçlə son görüşüm elə paytaxtımıza son səfəri zamanı olub. Balaş Qasımovun baş direktoru olduğu İTV-nin "Pressinq" verilişində təcrübəli həmkarlarımla birgə dəvət olunaraq futbolumuzun canlı əfsanəsini "sual atəşi"nə tutmaqla ona pressinq tətbiq etdik. Bu, Ponomaryovun futbol həyatına bir daha səyahət etməyimizə imkan verdi. 

 

MEHMAN SÜLEYMANOV
21 May 2019
20 May 2019
B.eÇ.aÇC.aCŞB