TOP 10

Azərbaycan futbolu "qaban illəri"ndə - ARAŞDIRMA

TRİBUNA(L)
Müəllif: Mehman Cahandar
2019-cu ilin ilk gününü yaşayırıq. Şərq təqviminə görə bu il "qaban ili"di. Maraqlıdı, bu heyvan üzərində təhvil olan illərdə - 1911, 1923, 1935, 1947, 1959, 1971, 1983, 1995 və 2007-də Azərbaycan futbolunda hansı diqqətçəkən olaylar baş verib?

 

Ötən əsrin əvvəlinə getsək, məhz ilk "qaban ili"ndə - 1911-də Azərbaycanda ilk futbol komandaları yaranmağa başlayır. Həmin dövrdə ingilislərin neft yataqlarına meyl etməsi futbolun inkişafına müsbət və mənfi təsirlərini göstərir. Futbolun vətəni İngiltərə olduğundan onların Bakıya gəlməsi yerli əhali arasında da bu idman növünü populyarlaşdırır. Elə Bakıda ilk futbol komandasının da adı "Britaniya klubu" olur. İlk rəsmi çempionatımız 1911-ci ildə Bakıda keçirilərək qalibi də İngiltərə neft şirkətinin komandası olan "Britaniya klubu" olur. 

 

Sonradan Bakıda fəaliyyət göstərən komandalar arasında daha uğurla çıxış edən "Komsomolçu" 1923-cü ildə Qafqaz komsomolçuların Grücüstan paytaxtında keçirilən I Olimpiadasında qalib olur. Orada Tiflis və Batuminin komandaları da iştirak edir. "Komsomolçu"nun adı həmin ildə dəyişdirilir və bir çox variantlar arasında "Proqress" seçilir. 

 

SSRİ dövründə keçirilən (1928-1989-cu illərdə) Azərbaycan çempionatlarının qaliblərindən biri "Stroitel Yuqa" olur ki, onun ilk uğuru 1935-ci ilə təsadüf edir. Bakı təmsilçisi 2 dəfə çempion olur ki, bunlar ardıcıl idi.

 

Növbəti "qaban ili"ndə - 1947-ci ildə Azərbaycan futbolunun ən yaşlı klubu "Neftçi" artıq mövcud idi. Həmin vaxt "Neftyanik" adlanan komanda SSRİ çempionatının 2-ci Cənub yarımqrupunda çıxış edərək 2-ci qrupda 4-cü yerə yüksəlir. 

 

1959-cu ildə futbolumuzla bağlı əsas məqam "Kəpəz"in yaranması olur. Bu il 60 illik yubileyini qeyd edən Gəncə təmsilçisi həmin vaxt Kirovabad şəhərini təmsil edən "Tekstilşik" kimi ilk addımlarını atır. Daha sonralar "Tərəqqi", "Dinamo" və Toxucu" adlanaraq 1989-cu ildə "Kəpəz"ə çevrilir. 

 

1971-ci il "Neftçi"nin tarixində yaddaqalan dövrlərdən olur. Belə ki, respublika rəhbərliyi son mövsümdəki uğursuz çıxışından sonra baş məşqçi Əhməd Ələsgərov, məşqçi Valentin Xlıstov, rəis Rauf Adıgözəlovu vəzifələrindən azad edir və Ələkbər Məmmədovu baş məşqçi təyin edir. Kazbek Tuayevlə Anatoli Banişevski komandaya qayıdırlar. Buna baxmayaraq, 1971-ci ili uğurla başa vurmaq mümkün olmur. Burada isə daha çox SSRİ Futbol Federasiyasının qeyri-obyektivliyi rol oynayır. Çempionata uğurla başlayan komandanın heyətində Anatoli Banişevski ilə Vitali Şevçenko SSRİ yığmasına cəlb olunaraq Avropa çempionatının seçmə mərhələsində çıxış edərək qol müəllifləri olurlar. İkinci dövrədə isə iki dəfə "Neftçi" hakimlərin qeyri-obyektivliyi ilə üzləşir. Daşkənddə "Paxtakor"la və Rovtovda OİK-lə matçlarda hakimlər "Neftçi"nin qapısına oyundankənar vəziyyətdən vurulan qolları sayırlar. Onların qeyri-obyektivliyindən əsəbləşən futbolçularımızdan Sergey Kramarenko, Rafiq Quliyev, Vyaçeslav Semiqlazov və Vladimir Bruxti diskvalifikasiya olunurlar. SSRİ Futbol Federasiyası və İdman Komitəsi "Neftçi"nin çempionatdan xaric edilməsi məsələsini qaldırır. Hətta bu qərar qəbul edilsə də, sonda məmurlar fikirlərini dəyişirlər. 

 

1983-cü il Bakının "Termist" və Masallının "Viləş" klubu üçün uğurlu olur. Belə ki, paytaxt komandası ilk dəfə Azərbaycan çempionu olursa, əyalət təmsilçisi ilk dəfə Azərbaycan Kubokuna sahib çıxır. Yeri gəlmişkən, "Viləş"in SSRİ dövründə yeganə titulu bu olursa, "Termist" növbəti il də Azərbaycan çempionu olur. 

 

Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra ilk "qaban ili" 1995-ci ildə bir sıra yaddaqalan olaylar baş verir. Belə ki, ölkəmiz UEFA Kubokunun ardınca Kuboklar Kubokunda təmsil olur. Debüt "Neftçi"ylə reallaşır və avrokuboklarda ilk xalı məhz onunla qazanırıq. Bu, Kiprin APOEL klubuyla Sumqayıtda Mehdi Hüseynzadə adına şəhər stadionunda qolsuz bərabərliklə nəticələnın cavab matçıdı. Azərbaycan avrokuboklarda ilk qolunu da məhz 1995-ci ildə vurur. Bu, "Kəpəz"in hücumçusu Yadirgar Süleymanovun UEFA Kubokunda "Austriya"ya Vyanada 1:5 hesabıyla uduzduqları cavab qarşılaşmasında 26-cı dəqiqədə vurduğu qolla reallaşır. Yeri gəlmişkən, 1995-ci il "Neftçi"ylə "Kəpəz"in tarixinə düşür. Təsadüfi deyil ki, Gəncə təmsilçisi ilk Azərbaycan çempionluğunu, "ağ-qaralar" isə ilk Azərbaycanda Kubokunu həmin ildə qazanır.

 

1995-ci il milli komandalarımızın tarixində də özünəməxsus iz buraxıb. Əsas yığmamız 27 illik tarixində ən ağır məğlubiyyətini məhz həmin ildə alıb. Bu, Fransa yığmasına Oserdə 0:10 hesabıyla yenildiyi rəsmi matçıdı. Millimiz ilk rəsmi xalını da məhz 1995-də qazanır. Bu, həmin seçmə mərhələnin - AVRO-96-nın son görüşündə Polşayla Trabzonda qolsuz bərabərlikdi. U-21 isə ilk rəsmi qələbəsini məhz həmin ildə əldə edir. Bu, Slovakiyanı Trabzonda 1:0 hesabıyla məğlub etdiyi matçdı ki, qələbə topunun müəllifi hücumçu Samir Məmmədov olur. Bu, Azərbaycan yığmalarının ilk rəsmi qələbəsi kimi tarixə düşür. 

 

2007-ci il milli komandamızın tarixində ən ağır rəsmi ev məğlubiyyətini alan ildi. Bu, Serbiya yığmasına Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionunda 1:6 hesabıyla uduzduğu oyundu. Millimizin həmin vaxt baş məşqçisi olan Şahin Diniyev bu nəticədən sonra istefa verərək vəzifəsindən ayrılır. Həmin vaxt ağır xəstə olan AFFA prezidenti Ramiz Mirzəyev bu qarşılaşmadan 13 gün sonra - oktyabrın 30-da vəfat edir. 

 

2007-ci il "Xəzər Lənkəran"ın tarixində xüsusi yer tutur. Belə ki, artıq tarixin yaddaşına köçən Lənkəran təmsilçisi ilk və yeganə çempionluğunu onda qazanır. Həmin mövsümü "qızı dubl"la başa vuran "Xəzər Lənkəran" ilk dəfə kubokun qalibi də həmin ildə olur. Azərbaycanın ən titullu baş məşqçisi olan Qurban Qurbanovun böyük uğurlar qazandığı avrokuboklarda debütü məhz 2007-ci ildə olur. Ancaq bu, 11-ci ildir çalışdırdığı "Qarabağ"la yox, məşqçi kimi ilk klubu "Neftçi"ylə gerçəkləşir. Onda 35 yaşı olan Qurbanov "ağ-qaralar"la UEFA Kubokunda ilk mərhələdə Avstriyanın "Rid" klubuna uduzur - səfərdə 1:3, evdə 2:1. 

Milli komandamızın baş məşqçilərindən 3-ü "qaban ili"ndə anadan olub. Bunlar Əhməd Ələsgərov (1935-ci il), Ağasəlim Mircavadov (1947) və Vaqif Sadıqovdu (1959). Onlar bir-birindən 12 yaş böyükdü və növbəliklə dünyaya gəliblər. Millimizin ilk baş məşqçisi olan Ələsgərov yaşasaydı, bu il 84 yaşı olacaqdı. "Neftçi"yə SSRİ çempionatında tarixi uğuru - 1966-cı ildə bürünc medalı, 1992-ci ildə ilk Azərbaycan milli çempionatının qalibi adını qazandıran Ələsgərov 2015-ci ildə Ukraynanın Odessa şəhərində dünyasını dəyişib. 

 

Mircavadovun məşqçilik karyerasında dünyaya gəldiyi "qaban ili" fərqli iz buraxıb. Belə ki, təcrübəli mütəxəssis millimizin ən böyükhesablı məğlubiyyətini aldığı Fransayla səfər matçında baş məşqçisi olub. Bundan 12 il sonra isə "Xəzər Lənkəran" Mircavadovun rəhbərliyi altında tarixinin ən böyük uğurunu qazanır. Bu, ilk çempionluq, ilk ölkə kuboku və müvafiq olaraq ilk "qızıl dubl"du. 

 

Nəhayət, bu il 60 illik yubileyini qeyd edəcək Sadıqov məşqçilik karyerasını ən böyük uğurunu məhz "qaban ili"ndə qazanır. Bu, 1995-ci ildə çalışdırdığı "Neftçi"ylə Azərbaycan Kubokunu, Superkubokunu qazanması, avrokuboklarda debütü və Azərbaycanın ilk xalını əldə edən baş məşqçi olmasıdı. Həmin vaxt gənc mütəxəssis olan 36 yaşlı Sadıqov karyerasında bundan sonra belə uğurlar qazanmır. 

 


MEHMAN SÜLEYMANOV

 



 


17 Fevral 2019
16 Fevral 2019
B.eÇ.aÇC.aCŞB